نمونه پروژه ادبیات محض

نمونه پروژه ادبیات محض

چکیده

فصل اول: مقدمه

1-1-مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………………4
1-2-فرضیات……………………………………………………………………………………………………………………………5
1-3- اهداف پژوهش 5
1-4- پیشینه پژوهش 5
1-5- روش و مراحل پژوهش 7

فصل دوم: (آشنایی با شیخ عطار و آثار او)

2-1- زندگی نامه عطار 8
2-2- معرفی منطق الطیر 11
2-3-معرفی مصیبت نامه 12
2-4- معرفی اسرارنامه 15
2-5- اوضاع خراسان ونیشابور در عصر عطار 16

فصل سوم: (ادبیات صوفیانه و طنز)

3-1- صوفیان راستین و اعتراض به اجتماع نابسامان 17
3-2- هنجارگریزی در زبان صوفیه 18
3-3- نکوهش عقل معاش در اندیشه صوفیان 20
3-4- فرهنگ عامه در شعر عطار 20
3-5- بررسی ساختار حکایات عرفانی و طنز آمیز عطار 20
3-6- قصه و تمثیل 22
3-7- رمز و طنز درعرفان 23
3-8- علت پیدایش آثار طنز 26
3-9- نظریات رایج درمورد طنز و متون طنزآمیز 28
2-10- شوخ طبعی و اقسام آن 30
3-11- شیوه های طنز پردازی و خنداندن 31
3-12- شگردهای رایج در متون مطالبه آمیز (حکایت احمقان) 32
3-13- حکایت مثنویهای عطار………………………………………………………………………………………………..33

فصل چهارم: ( عقل و جنون )

4-1- تعریف عقل و جنون 35
4-2- اقسام دیوانه 37
4-3- تأثیرات وجود عقل 37
4-4- عقلای مجانین 38
4-5- موضوعات مورد اعتراض عقلای مجانین…………………………………………………………………………..40
4-6- تاریخچه ی گستاخی به درگاه حق 42
4-7- تعریف عاقل، نادان و دیوانه …………………………………………………………………………………….43-42

فصل پنجم: (حکایات طنزآمیز مثنویهای عطار)

5-1- حکایات طنز مصیبت نامه ………………………………………………………………………………………86-44
5-2- حکایات طنز منطق الطیر………………………………………………………………………………………103-86
5-3- حکایات طنز اسرارنامه ……………………………………………………………………………………….119-103
فهرست منابع ……………………………………………………………………………………………………………………… 120

فصل اول

مقدمه

1-1- مقدمه

در مورد شاعر بلند آوازه قرن ششم که چون اختری درخشان در آسمان ادب می‌درخشد؛ اطلاع دقیقی در دست نیست. نه استادان او، نه معاصرانش و نه سلسله ی مشایخ او در تصوف ؛ هیچ کدام به قطع روشن نیست. در باب زندگی او ؛هر چه گفته شده؛ غالباً احتمال و افسانه است و شاید همین پوشیده ماندن در ابرابهام، شخصیت او را سحر آمیز و جذاب تر کرده است. به هر حال اطلاعات مورخان از زندگی نامه سنایی؛ شاعر پیش از او و مولانا ؛ شاعر پس از او ؛ بسیار بیشتر از خود عطار است.

می دانیم که او شاعری عارف مسلک است؛ البته خانه نشین نیست و در میان مردم و ضمن اشتغال به طبابت و عطاری و آشنا شدن با‌‌ آلام روحی و جسمی آنها به سیر و سلوک مشغول بوده است. پس از آنکه در سراسر عمرش شاهد مصایب گوناگون طببیعی از جمله سیل، قحطی و زلزله بود. روح زخم خورده‌ی خود و هم نوعان تیره روزش را با حکایاتی به ظاهر مفرّح و خنده‌آور و در باطن چون زهری کارگر، تشفی بخشد. پس به جمع‌آوری اقوال و حکایات از افواه مردم و آثار پیشنیان پرداخت و ضمن گنجاندن افکار و دغدغه‌های ذهن نا آرامش در آن ؛دوباره آن را به مردم باز گردانید. جهت حفظ امنیت جانش ؛ از ذکر انتقادات کوبنده نسبت به عدالت الهی، حاکمیت زمانه، رسوایی‌های اخلاقی مردمان زمانش ؛ خودداری کرد و همه را از زبان شخصیت محبوبش« دیوانه» نقل کرد.

البته سنایی قبل از او ؛ حکایت عامیانه را در اشعارش به کاربرد ولی چندان به قالب حکایت ؛ نپرداخت و آن را با زبانی گیرا بیان نکرد، بیشتر برایش ؛ نتیجه‌ای که از حکایت می‌گرفت ؛ اهمیت داشت که آن را با ابیات طولانی‌تر بپروراند. حال آنکه عطار، حکایت را بسیار جذاب و شیرین مطرح کرد و در آن به نحو احسن به شخصیت‌پردازی پرداخت و از شیوه های گوناگون؛ جهت ایجاد طنز بهره برد و سعی کرد مفاهیم والای ذهنی اش را در قالب همین داستان‌ها بگنجاند و کمتر پس از اتمام داستان؛ به شرح و تفسیر بپردازد.

1-2- فرضیات

طبق فرضیات نگارنده در این پژوهش ؛در حکایات طنز آمیز مثنویهای عطار؛ 1-بیشتر از طنز کلامی با شگرد ( بهره گیری از تناقض و تحقیرکردن) استفاده شده است. 2-همچنین معکوس شدن حالات شخصیت‌ها و حتی گاه جابه جا شدن آنها باهم نیز ، بسیار به چشم می خورد و درایجاد طنز نقش دارد.3- عطار از زبان دیوانه؛ عقاید و انتقادات شخصی خود را بیان می کند . پس از این رویکرد ؛ حکایت ،از لحاظ موضوع و محتوا نیز بررسی می شود و به تیپ های شخصیتی شرکت کنندگان در حکایت ؛ توجّه ویژه می شود تا سه تیپ شخصیتی “عاقل”، “نادان “و “دیوانه ” از هم متمایز گردند و تنش‌های موجود میان این سه تیپ ؛ که خالی از لطف و جذابیت هم نیست ؛ به وضوح نشان داده شود. حال؛ سه تعریف عمده از تیپ های مذکور ارائه می گردد.

“عاقل” :

شخصیتی که به علت آگاهی از هنجارهای اجتماعی ؛ رفتارش بهنجار وتابع عرف زندگی اجتماعی است و به همین دلیل رفتارش قابل پیش بینی است.

“نادان”:

شخصیتی که رفتارش تابع عرف و هنجارهای اجتماعی است. اما به دلیل عدم آگاهی از فلسفه و معنای هنجارهای اجتماعی، رفتارش نابهنجار و غیر قابل پیش بینی است.

“دیوانه” :

شخصیتی که تابع عرف و هنجارهای اجتماعی نیست و رفتارش نابهنجار و غیر قابل پیش بینی است.

حال با توجه به این تعاریف؛یکی از فرضیات این است که اصطلاح ” عقلای مجانین” غلط مصطلحی بیش نیست و به جای آن باید ” دیوانه ی دانا” گفت. نقش تعاملی این سه تیپ شخصیتی در داستانهای عطار؛ بسیار مهم است و نشان دهنده سرسختی عرف و هنجارهای اجتماعی؛ چه در حوزه‌ی زبان و چه در حوزه‌ی دیگر رفتارهای اجتماعی انسان است. این بررسی نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین اصول کاربرد شناسی زبان که اصل ارتباط است ؛ چگونه در این حکایت، نقض می‌شود.

1-3-پیشینه‌‌ی پژوهش

کتب ارزشمندی چون « دریای جان» از هلموت ریتر، «شرح احوال و نقد و تحلیل آثار عطار» از بدیع الزمان فروز انفر، «صدای بال سیمرغ »از عبد الحسین زرین کوب، «عقلای مجانین »از ابوالقاسم حسن نیشابوری و… به طور گسترده‌تری به مباحث عمده ای از این پژوهش پرداخته اند، ولی به طور اخص هیچ کتاب کاملاً مرتبطی با موضوع خود نیافتم و علاوه بر کتب مذکور در مبحث طنز از کتب «نشانه شناسی مطایبه» از احمد اخوت، «مقدمه ای بر طنز و شوخ طبعی» از علی اصغر حلبی، «در باب طنز» از سیمون کریچلی استفاده کردم. در میان پایان نامه‌هایی که با موضوع این پژوهش حدوداً ارتباط داشت؛ می توان به این موارد اشاره کرد:

  1. «بررسی بازتاب اندیشه‌های عطار در آینه‌ی عقلای مجانین»، احمد جباری فرکوش ، 1387 ، دانشگاه محقق اردبیلی، کارشناسی ارشد.
  2. «شخصیت‌پردازی در مثنویهای عطار نیشابوری »، لیلا عفراوی، 1390، بی جا، کارشناسی ارشد.
  3. «ریخت شناسی مصیبت نامه عطار »، بهاره سهرابی، 1390، سمنان، کارشناسی ارشد
  4. «تمثیل و طنز در بیان عطار»، احمد حسینی کازرونی، 1377 ، صدا و سیما.

تاکنون پژوهش یا کتابی که دقیقاً به موضوع تیپ شناسی شخصیتی مثنویهای عطار از دیدگاه طنز و با رویکرد زبان شناختی و تیپ شناسی پرداخته باشد، یافت نشده است.

1-4- مراحل پژوهش

برای تدوین و نگارش این پژوهش؛ با توجه به موضوع آن زیر عنوان ” بررسی سه تیپ شخصیتی عاقل، نادان و دیوانه در حکایات طنز آمیز عطار؛ کتاب های الف ) مصیبت نامه ب) منطق الطیر ج) اسرارنامه که هرسه با تصحیح، تعلیق و مقدمه دکتر محمد رضا شفیعی کدکنی به چاپ رسیده‌اند؛ منابع اصلی بوده‌اند و منابع مورد استفاده ‌ی دیگر به تفصیل در فهرست منابع ذکر شده‌اند. نگارش و تدوین این مجموعه با نظر به گستردگی آن بدین ترتیب صورت گرفت:

  1.  مطالعه‌ی سه مثنوی عطار که زمینه‌ی کار هستند؛ سپس استخراج حکایت طنز‌آمیز آن و یادداشت برداری به صورت فیش و برگرداندن آن به صورت نثر روان
  2.  مطالعه کتب و مقالاتی که مربوط به زندگی نامه‌ی عطار، تاریخ نیشابور و معاصران او و تاریخ پیدایش عقلای مجانین و فیش برداری ازآن
  3.  مطالعه منابعی در باب طنز، انواع آن، شگردهای طنز پردازی در متون و تطابق دادن آن با حکایات طنز استخراج شده از آثار عطار
  4.  مطالعه آثاری اعم از کتاب و مقاله در باب عرفان، ادبیات عامیانه و مسایل اجتماعی ـ سیاسی قرن ششم و یادداشت برداری از آن‌ها.
  5.  مرتب کردن و بخش کردن یادداشت ها بر اساس موضوع و فصل بندی پایان نامه
  6.  افزودن یافته‌های شخصی اعم از بررسی جزء به جزء هر حکایت از لحاظ ساختار، تیپ‌شناسی ، شخصیت‌پردازی و کشف چگونگی ایجاد طنز در متن اعم از موقعیت، کلامی و… در هر کلام و مرتبط کردن آن با جابه جا شدن مداوم تیپ‌ های شخصیتی
  7.  ارائه‌ی سه تعریف علمی و مجزا از تیپ‌های « عاقل»، «نادان» و «دیوانه» و تفکیک شخصیت‌های موجود در حکایات طنز برحسب این تعاریف از طریق واکاوی دقیق حکایت‌ها و توجه به رفتار و کردار هر شخصیت.
  8.  سعی در اثبات این فرضیه که « عقلای مجانین» غلط مصطلحی بیش نیست، زیرا این گروه به واقع دیوانه بودند که مطابق با دیدگاه و افکار خود چنین روشی را برای زندگی و برخوردهای اجتماعیشان برگزیده بودند معمولا بسیار برتر والاتر از عاقلان ؛ عمر خود را سپری می کردند . فقط به خاطر انتقادهای بی امان و مبارزات اجتماعی ـ سیاسی که داشتند ؛این چنین مطرود صاحبان قدرت بودند و از فضای جامعه دور نگه داشته می شدند.
  9.  جمع بندی و نتیجه گیری
  10.  فهرست منابع مآخذ

1-5- روش کار و مراحل پژوهش

تلاش نگارنده براین بوده است که مجموعه‌ای را ترتیب دهد که به طور اختصاصی ؛ به شماری از آثار عطار بپردازد و اثری جامع در زمینه ی طنز داستانی در سه مثنوی عطار ارائه دهد. برای دست‌یابی به این هدف، مجموعه حاضر با ویژگی‌ خاص خود ارائه می‌گردد که در چند سطر به شرح آن می‌پردازیم.

  1. این مجموعه علاوه بر اینکه حکایات طنز آمیز سه مثنوی برجسته عطار [ منطق الطیر ـ مصیبت نامه ـ اسرار نامه] را یک جا در بر دارد؛ از دیدگاه جدیدی به آن می پردازد و خواننده با مباحث طنز و فنون مربوط به آن، اعم از تیپ‌شناسی ، شخصیت شناسی و محتوای هر حکایت به طور مبسوط آشنا می‌شود.
  2.  با توجه به اینکه هر سه کتاب منبع؛ مخلوق قریحه‌ی یک شاعر است؛ مسلماً نکات و موارد مشابه مشترک در حکایات و جنبه‌های گوناگون مربوط به آن ؛ اعم از سبک، ساختار و نوع طنز پردازی ومحتوا و… بسیار خواهد بود، لذا این موارد مشترک توسط نگارنده ؛ یادآوری خواهد شد.
  3.  این مجموعه ، آیینه‌ی تمام نمای اواسط قرن ششم تا اوایل قرن هفتم می باشد ودر آن به مسایل گوناگون تاریخی، اجتماعی، دینی ، مردم شناسی ؛ اشاره شده که مطالعه ‌ی آن ، ضمن افزایش اطلاعات ، به درک بهتر حکایات مورد بررسی کمک شایانی می کند.
  4.  قسمت‌های گوناگون این پژوهش شامل موارد زیر می‌باشد.
    4-1- تاریخ نیشابور، زندگی نامه عطار و بررسی مختصر سه مثنوی فاخر او [مصیبت نامه، منطق الطیر ، اسرار نامه] 4-2- معرفی اقسام طنز و تعاریفی از آنها و بررسی شگردهای گوناگون طنز پردازی
    4-3- بررسی حکایت، ساختار و انواع آن و پرداختن به جنبه‌های گوناگون حکایات طنز در سه مثنوی مذکور
  5. این پژوهش می‌تواند در جهت معرفی روش نوینی در پرداختن به حکایت عرفانی و الگویی برای پژوهشگران بعدی باشد.

 

دیدگاه خود را ثبت کنید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

ارسال درخواست

برای مشاوره یا سفارش از فرم زیر استفاده کنید

برای مشاوره و یا سفارش و دریافت خدمات کمک آموزشی از فرم زیر استفاده نمایید:

همچنین می توانید برای ثبت سفارش و دریافت خدمات کمک آموزشی عدد 3 را به شماره 09024024920 پیامک کنید